Powstanie i wydobycie węgla brunatnego

Powstanie

Pochodzenie węgla brunatnego jest związane ze światem roślinnym i powstałymi przed milionami lat torfowiskami, które na przestrzeni dziejów Ziemi były wielokrotnie przykrywane osadami morskimi i/lub rzecznymi (piaski, żwiry).

Główną epoką powstania węgla brunatnego jest miocen w środkowym trzeciorzędzie. Wiek węgla brunatnego w zależności od zagłębia waha się pomiędzy 6 i 45 milionami lat.

 

Złoża

Łączne zasoby węgla brunatnego w Niemczech wynoszą około 77 mld t. Z tego, bazując na dzisiejszym stanie techniki wydobywczej i poziomie cen energii, około 41 mld t – według międzynarodowej klasyfikacji zasobów – jest sklasyfikowanych jako zasoby eksploatacyjne (wydobywalne). W udostępnionych odkrywkach objętych koncesjami zalega ok. 6,3 mld t węgla brunatnego.

Złoża są skoncentrowane głównie w trzech regionach Niemiec; są to Nadrenia, Łużyce oraz obszar pomiędzy miastami Helmstedt i Lipsk/Halle (środkowe Niemcy).

 

Warunki geologiczne

Luźna warstwa nadzłożowa składa się głównie z piasków, żwirów i iłów oraz – w Nadrenii i w środkowych Niemczech – w warstwie górnej z lessów o częściowo kilkumetrowej miąższości. Takie warunki geologiczne decydują o tym, że jedyną rentowną formą eksploatacji węgla brunatnego jest górnictwo odkrywkowe.

Uściślając, o ekonomiczności eksploatacji węgla brunatnego decyduje przede wszystkim głębokość zalegania złoża. Ważną rolę odgrywają ponadto miąższość pokładów, skład warstw nadzłożowych oraz sposób użytkowania powierzchni, a w szczególności charakter zasiedlenia.

 

Technika eksploatacji odkrywkowej

W pierwszych dziesięcioleciach prowadzenia eksploatacji węgla brunatnego wybieranie koncentrowało się z natury rzeczy na złożach, które zalegały szczególnie płytko pod powierzchnią ziemi. W miarę upływu czasu powstała konieczność zdejmowania coraz większych mas wierzchnich w porównaniu do wydobywanego węgla, zwanych nadkładem. W r. 2011 średni dla całych Niemiec współczynnik nadkładu wynosił 5,3 : 1 (1 m³ nadkładu do 1 t węgla).

Dzięki skoncentrowaniu się na dużych polach górniczych, nowym koncepcjom okonturowania złóż i dalszemu doskonaleniu sprzętu wydobywczego możliwe stało się daleko idące skompensowanie tych utrudnień i utrzymanie cen węgla na poziomie konkurencyjnym.

Schemat kopalni odkrywkowej w Zagłębiu Nadreńskim